Hipoteka kaucyjna – czym jest i co zabezpiecza?

Hipoteka kaucyjna to jedna z kilku form zabezpieczenia wierzytelności. Za jej pomocą zabezpiecza się te wierzytelności, które nie posiadają ustalonej wysokości. W takich sytuacjach hipoteka zostaje ustanowiona do pewnej sumy.

Zanim napiszemy dokładnie, czym jest hipoteka kaucyjna, należy zaznaczyć, że w aktualnym prawie już ona nie funkcjonuje. Do hipotek kaucyjnych, które powstały przed dniem wejścia w życie zmiany ustawy o księgach wieczystych i hipotece, stosuje się obecnie przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece w brzmieniu, które zostało nadane przez powyższą ustawę. Hipoteki kaucyjne, które zabezpieczają wierzytelności hipoteczne, które nie są objęte z mocy ustawy hipoteką zwykłą, a powstały przed nowelizacją ustawy, stosowane są przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece w dotychczasowym brzmieniu, wykluczając art. 76 ust. 1 oraz 4. Nowelizacja ustawy weszła w życie z dniem 20 lutego 2011 roku. Krótko mówiąc, obecnie pojęcie hipoteki kaucyjnej już nie funkcjonuje.

Co można było zabezpieczyć poprzez hipotekę kaucyjną? Zabezpieczała ona dwa rodzaje wierzytelności. Pierwsze to wierzytelności, które nie posiadają ustalonej wysokości, lecz istniejących albo takich, które mogą powstać w przyszłości. Drugie to wierzytelności z dokumentów zbywalnych poprzez pisemne oświadczenie, istniejących, albo takich, które mogą powstać w przyszłości, lub też roszczeń, które są związane z wierzytelnością hipoteczną, nie objętych z mocy ustawy hipoteką zwykłą. Są to dla przykładu udzielone gwarancje bankowe, pożyczki czy poręczenia kredytów, alimentów, odszkodowań i tym podobne.

Hipoteka kaucyjna miała na celu zabezpieczanie odsetek a także kosztów postępowania, które mieściły się w sumie, jaka została wymieniona we wpisie hipoteki. Czym natomiast różni się hipoteka kaucyjna od hipoteki zwykłej? Przede wszystkim wierzyciel, który dochodzi jej realizacji, musi udowodnić istnienie wierzytelności.

Poprzez ten rodzaj hipoteki nie można było natomiast dokonywać zabezpieczenia wierzytelności, których wysokość została już określona. Tego rodzaju wierzytelności mogły być przedmiotem hipoteki zwykłej. Należy dodać, że hipoteka kaucyjna mogła występować w dwóch formach – jako hipoteka przymusowa, oraz jako hipoteka umowna.

Żeby hipoteka kaucyjna była ustanowiona, należało oznaczyć maksymalną sumę, jaka obciążała nieruchomość objęta hipoteką. Kiedy właściciel nieruchomości objętej tym rodzajem hipoteki zapłaci sumę zabezpieczoną hipoteką kaucyjną, wygasała wierzytelność ze stosunku prawnego, a co za tym idzie, wygasała hipoteka.

Co musiał zrobić właściciel nieruchomości obciążonej tego rodzaju zabezpieczeniem hipotecznym? Miał on obowiązek zaspokojenia ze swojej nieruchomości wierzyciela po ostatecznym określeniu sumy wierzytelności. Możliwa była również sytuacja, kiedy to wierzyciel ubiegał się z zmianę hipoteki kaucyjnej na inny rodzaj hipoteki – przymusową zwykłą. W takiej sytuacji wierzyciel musiał jednak przedstawić przed sądem, który prowadzi księgę wieczystą, tytuł egzekucyjny. Tytuł ten musiał być skuteczny przeciw właścicielowi nieruchomości, jaki określony był w księdze wieczystej. Tego rodzaju tytuł wykonawczy mogła stanowić na przykład klauzula wykonalności albo wyrok prawomocny.

Czy kiedy powstała już hipoteka kaucyjna, można było dokonać jej zmiany na inny rodzaj hipoteki? Jak najbardziej – tak. Mówił o niej przepis ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Istniała zatem możliwość przekształcenia zarówno hipoteki zwykłej w kaucyjną, jak i hipoteki kaucyjnej w zwykłą.

Magdalena Paluch
Dział Analiz WGN

Print Friendly, PDF & Email